مىگفتند ، نقره را از دل كوهى در جعرانه استخراج كرده ، سنگها را به خانه مىآورد و روى آنها كار مىكرد و سپس نقره‌شان را مىفروخت . بعد از مدتى معلوم شد كه اين كار كفاف زندگى او را نمىدهد و به همين جهت آن را كنار گذاشت . « 1 » راه حجاج در اين دوره ، مسيرى كه حجاج براى آمدن به حج طى مىكردند ، از طريق عقبه يا قصير ، با استفاده از كشتىهاى بادى بود كه به تدريج جاى آنها را كشتىهاى بخار گرفت . اين جايگزينى كه از سال 1301 به راه افتاد ، « 2 » در بندر سوئز آغاز شد . بعد از آن همچنان اندكى از كشتىهاى بادى كه از بندرهاى ديگر مىآمد ، فعّال بود و مانند كشتىهاى بخار مردم را از شرق دور و ميانه و برخى از بلاد اروپا به حج مىآورد . محمل‌ها در دورهء اوّل حكومت سعودىها ، از آمدن محمل‌ها ممانعت به عمل آمد ، اما با بازگشت عثمانىها ، بار ديگر محمل شامى و مصرى به سمت مكه به راه افتاد ، اما از آمدن محمل رومى آگاهى ندارم . گويا تركها به همان محمل شامى كه صرّه وصدقات آنان را به مكه مىآورد ، بسنده مىكردند . اين دو محمل ، در جدّه و مكه مورد استقبال رسمى قرار مىگرفت . زمانى كه يكى از اين محمل‌ها به مكه مىرسيد ، شترى كه محمل را حمل مىكرد ، در كنار باب‌النبى صلى الله عليه و آله مىايستاد و موسيقى خاص مكى نواخته مىشد . سپس اين محمل ، روى دوش مردان از باب النبى صلى الله عليه و آله به داخل مسجد برده شده و هر محملى در محل ويژهء خود ميان باب النبى صلى الله عليه و آله و باب قايتباى قرار داده مىشد . اين محمل‌ها همانجا مىماند تا زمان بازگشت از سفر فرا مىرسيد . روز موعودِ هر كدام ، آنها از جاى برداشته شده براى توديع

--> ( 1 ) . إفادة الأنام ، خطى . ( 2 ) . مؤلف پيش از اين سال 1291 را در اين باره يادآور شد . « ج »